سایز لوله به میلی‌متر؛ جدول اینچ، DN و قطر خارجی و داخلی

• در ASME B36.10M قطر خارجی هر سایز اسمی ثابت است؛ لوله‌ی ۲ اینچ در رده‌ی ۴۰ و ۸۰ هر دو ۶۰٫۳ میلی‌متر قطر خارجی دارند و فقط قطر داخلی از ۵۲٫۵ به ۴۹٫۲ میلی‌متر می‌رسد. ASME B36.10M
• تا ۱۲ اینچ عدد اینچی با هیچ قطری برابر نیست؛ از ۱۴ اینچ به بالا قطر خارجی دقیقاً اینچ × ۲۵٫۴ میلی‌متر است (۱۴ اینچ = ۳۵۵٫۶ میلی‌متر). ASME B36.10M
• در استاندارد اروپایی EN 10255 (لوله‌ی تأسیساتی و گالوانیزه) قطر خارجی چند سایز با ASME فرق دارد: ۲ و ۱/۲ اینچ ۷۶٫۱ در برابر ۷۳٫۰، ۵ اینچ ۱۳۹٫۷ در برابر ۱۴۱٫۳ و ۶ اینچ ۱۶۵٫۱ در برابر ۱۶۸٫۳ میلی‌متر. BS EN 10255

جدول سایز لوله: اینچ، DN و میلی‌متر

ستون قطر خارجی از ASME B36.10M است، همان مبنای لوله‌های مانیسمان بازار و جدول‌های ما. قطر داخلی برای رده‌ی ۴۰ حساب شده (قطر خارجی منهای دو برابر ضخامت). روی هر سایز بزنید تا صفحه‌ی همان لوله را ببینید.

ضخامت هر سایز در رده‌های دیگر را در جدول وزن لوله مانیسمان و جزئیات رده‌ها را در راهنماهای رده ۲۰، رده ۴۰ و رده ۸۰ ببینید.

چرا لوله‌ی ۱ اینچ ۲۵ میلی‌متر نیست؟

سایز اینچی از دوره‌ی لوله‌های چدنی و آهنی مانده است. آن زمان عدد سایز تقریباً قطر داخلی لوله‌ی دیواره‌ضخیم رایج بود. وقتی فولاد بهتر شد و دیواره‌ها نازک‌تر، قطر خارجی را ثابت نگه داشتند تا رزوه‌ها و اتصالات قبلی همچنان روی لوله بنشینند؛ تغییر ضخامت به داخل لوله منتقل شد. نتیجه این است که امروز «۱ اینچ» فقط یک نام است: قطر خارجی‌اش ۳۳٫۴ میلی‌متر است و قطر داخلی‌اش در رده‌های ۱۰ تا ۱۶۰ از حدود ۲۸ تا ۲۴ میلی‌متر تغییر می‌کند.

همین منطق نشان می‌دهد چرا در سفارش لوله، سایز و رده با هم معنی پیدا می‌کنند: سایز قطر خارجی را تعیین می‌کند و رده ضخامت را. برای انتخاب رده، تفاوت رده ۴۰ و ۸۰ را بخوانید.

NPS و DN چه فرقی دارند؟

NPS (Nominal Pipe Size) نام اینچی سایز در استانداردهای آمریکایی است و DN (Diameter Nominal) نام متریک همان سایز در استانداردهای اروپایی و ISO. هیچ‌کدام قطر واقعی نیست؛ هر دو برچسب‌اند. DN 50 همان ۲ اینچ است و قطر خارجی‌اش در هر دو سیستم ۶۰٫۳ میلی‌متر. جفت‌های رایج:

• DN 15= ۱/۲ اینچ، DN 20 = ۳/۴ اینچ، DN 25 = ۱ اینچ، DN 32 = ۱ و ۱/۴ اینچ، DN 40 = ۱ و ۱/۲ اینچ
• DN 50 = ۲ اینچ، DN 65 = ۲ و ۱/۲ اینچ، DN 80 = ۳ اینچ، DN 100 = ۴ اینچ، DN 125 = ۵ اینچ، DN 150 = ۶ اینچ
• از ۸ اینچ به بعد: DN = اینچ × ۲۵ (۸ اینچ = DN 200، ۱۲ اینچ = DN 300، ۲۴ اینچ = DN 600)

سایزهایی که دو قطر خارجی دارند

بیشتر سایزها در استاندارد آمریکایی و اروپایی یک قطر خارجی دارند، ولی چند سایز نه. این اختلاف در خرید لوله و اتصالات مهم است، چون زانو، سه‌راهی و فلنج برای یکی از دو قطر ساخته می‌شوند:

لوله‌های مانیسمان بازار (ASTM A106،‏ API 5L و رده‌های ۲۰، ۴۰ و ۸۰) قطر ASME دارند. اگر لوله‌ی ۲ و ۱/۲ یا ۶ اینچ را به تجهیز یا اتصالی با منشأ اروپایی وصل می‌کنید، قطر خارجی را با عدد بپرسید، نه با اینچ. ابعاد لوله‌ی گالوانیزه در سه سری سبک، متوسط و سنگین در جدول وزن لوله گالوانیزه آمده است.

سایز لوله را چطور اندازه بگیریم؟

کولیس اگر نیست، متر نواری کافی است: محیط لوله را دور آن بگیرید و بر ۳٫۱۴ تقسیم کنید تا قطر خارجی به دست آید، بعد آن را در جدول بالا پیدا کنید.

ضخامت دیواره را از سر لوله با کولیس بخوانید؛ برای اینکه بدانید با رده‌ی اعلام‌شده جور است، وزن هر شاخه را هم با وزن نظری مقایسه کنید (وزن و تلرانس در چک‌لیست خرید).

سؤالات متداول

منابع

1. ASME B36.10M — Welded and Seamless Wrought Steel Pipe، ASME
2. BS EN 10255 — Non-alloy steel tubes suitable for welding and threading، BSI