لوله مانیسمان اهواز؛ سازنده، سایز، رده‌ها و راه تشخیص

• به گزارش تابناک، لوله‌ی بدون درز «لوله و نورد اهواز» با فناوری پوش‌بنچ و در قطر ۱/۲ تا ۶ اینچ طبق API،‏ ASTM،‏ DIN و IPS ساخته می‌شود. تابناک، ۱۴۰۳
• گروه ملی صنعتی فولاد ایران نخستین نوردش را در ۱۹۶۷ (۱۳۴۶) در جاده‌ی اهواز به خرمشهر راه انداخت؛ بخش چهارم آن دو واحد لوله‌سازی گالوانیزه و سیاه با ظرفیت ۷۰ و ۱۲۰ هزار تن داشت. Encyclopaedia Iranica
• شرکت «لوله‌سازی اهواز» جدا از این گروه است: چهار کارخانه با ظرفیت اسمی بیش از ۷۵۰ هزار تن و سفارش‌هایی مثل لوله‌ی ۲۰ و ۳۶ اینچ برای صنعت نفت. جام‌جم، دی ۱۴۰۴
• در آگهی‌های ترب (مهر ۱۴۰۵) ۱۴۵ کالا نام «اهواز» دارند: ۸۶ رده ۴۰، ۳۷ رده ۲۰ و فقط ۸ رده ۸۰. بررسی آهن‌تودی از آگهی‌های ترب

کدام «اهواز»؟ سه نام که با هم اشتباه می‌شوند

در اهواز چند کارخانه‌ی لوله هست و نامشان در آگهی‌ها قاطی می‌شود. «مانیسمان اهواز» در بازار یعنی لوله‌ی بدون درز کوچک و متوسط، و این جدول نشان می‌دهد کدام نام به آن ربط دارد:

شرکت لوله‌سازی اهواز تا ۱۳۷۹ به شرکت ملی نفت ایران تعلق داشت و پس از آن به صندوق‌های بازنشستگی کشوری و نفت واگذار شد (صداوسیما، ۱۳۹۹). گزارش‌های این شرکت درباره‌ی لوله‌ی خطوط انتقال است، نه لوله‌ی ۱/۲ تا ۶ اینچ بازار؛ پس اگر فروشنده‌ای «لوله‌سازی اهواز» را سازنده‌ی لوله‌ی مانیسمان ۲ اینچ معرفی کرد، گواهی بخواهید.

رابطه‌ی «لوله و نورد اهواز» با گروه ملی هم در منابع روشن نیست. سایت رسمی گروه ملی در زمان نگارش (مهر ۱۴۰۵) باز نمی‌شد و ظرفیت امروز لوله‌سازی آن را از منبع رسمی پیدا نکردیم؛ عدد ۹۰ هزار تن که در سایت‌های فروش تکرار می‌شود منبع اولیه ندارد. معرفی همه‌ی کارخانه‌های داخلی در برند لوله مانیسمان آمده است.

پوش‌بنچ: لوله‌ی اهواز چطور ساخته می‌شود

در پوش‌بنچ (Push Bench) شمش داغ اول به پوسته‌ای توخالی با ته بسته تبدیل می‌شود. بعد میله‌ی مندرل این پوسته را از پشت هل می‌دهد و از ردیفی از قفسه‌های غلتکی پشت‌سرهم عبور می‌دهد تا بلند و نازک شود؛ ته بسته بریده می‌شود و نورد کاهشی قطر و ضخامت نهایی را می‌دهد. در روش آکورول که آسین ابهر و پاسارگاد به کار می‌برند، پوسته روی مندرل بین غلتک‌های مورب می‌چرخد و جلو می‌رود.

پوش‌بنچ برای قطرهای کوچک و متوسط ساخته شده و این با بازه‌ی ۱/۲ تا ۶ اینچ اهواز می‌خواند. روش تولید به‌تنهایی کیفیت را تعیین نمی‌کند: تلرانس ابعاد، آزمون‌ها و گواهی هر محموله ملاک است. مراحل نورد و روش‌های دیگر در خط تولید لوله مانیسمان آمده است.

سایز و رده‌های لوله مانیسمان اهواز

بازه‌ی اعلامی اهواز ۱/۲ تا ۶ اینچ است. ضخامت‌ها طبق ASME B36.10M است و ستون آخر تعداد کالاهایی است که با نام «اهواز» در ترب آگهی شده‌اند:

سه نکته از این جدول و آگهی‌ها:

• رده ۴۰ و ۲۰ بیشترند: از ۱۴۵ کالا، ۸۶ رده ۴۰ و ۳۷ رده ۲۰ است و فقط ۸ کالا رده ۸۰؛ برای «کاوه» ۴۶ کالای رده ۸۰ ثبت شده است. اهواز در بازار بیشتر با رده‌های ۲۰ و ۴۰ شناخته می‌شود.
• دو سایز ۱/۲ و ۳/۴ اینچ آگهی نشده: این دو سایز در بازه‌ی اعلامی هست ولی کالایی با نام اهواز برایشان پیدا نکردیم؛ موجودی را بپرسید. در فهرست آهن‌تودی این دو سایز وارداتی است.
• یک کالای ۸ اینچ با نام اهواز: بیرون از بازه‌ی اعلامی است. چنین آگهی‌ای را تا دیدن گواهی کارخانه، به نام اهواز نپذیرید.

«رده ۲۰» زیر ۸ اینچ در ASME B36.10M نیست؛ نام بازار برای لوله‌ی سبک‌تر از رده ۴۰ است و ضخامتش ثابت نیست (در فهرست ما از ۲٫۶ میلی‌متر در ۱ اینچ تا ۵ میلی‌متر در ۶ اینچ). جزئیات در لوله مانیسمان رده ۲۰ و مقایسه‌ی رده‌ها در رده یا اسکجول لوله.

استاندارد، گرید و کاربرد

تابناک برای لوله‌ی بدون درز اهواز استانداردهای API،‏ ASTM،‏ DIN و IPS (استاندارد صنعت نفت ایران) را آورده و برای گروه ملی، استاندارد ملی ایران، API 5L،‏ ASTM و IPS را. گروه ملی در ۲۰۰۷ قرارداد تأمین لوله‌ی بدون درز ۱/۲ تا ۴ اینچ طبق API را برای شبکه‌ی گاز با شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب بست (SteelOrbis).

اینکه یک شاخه ASTM A106 گرید B است یا API 5L گرید B را فقط گواهی همان محموله می‌گوید، نه نام برند. در کاربرد تأسیساتی و صنعتی (آب، آتش‌نشانی، بخار و هوای فشرده) همین دو گرید رایج‌اند؛ فرقشان در لوله مانیسمان یا API و A106 گرید B یا C آمده است.

یک شاخه‌ی «اهواز» را چطور بسنجیم

• گواهی کارخانه (MTC): نام کارخانه، استاندارد و گرید، سایز، ضخامت و شماره‌ی ذوب؛ همان شماره باید روی بدنه‌ی لوله باشد.
• سایز در بازه: ۱/۲ تا ۶ اینچ. «اهواز ۸ اینچ» یا بزرگ‌تر با بازه‌ی اعلامی نمی‌خواند.
• ضخامت: در هیچ نقطه کمتر از ۸۷٫۵٪ ضخامت اسمی؛ برای ۲ اینچ رده ۴۰ (۳٫۹۱ میلی‌متر) یعنی دست‌کم ۳٫۴۲ میلی‌متر.
• وزن شاخه: ۳٫۵٪ کمتر تا ۱۰٪ بیشتر از وزن نظری (ASTM A530)؛ برای ۲ اینچ رده ۴۰ شش‌متری ۳۱٫۵ تا ۳۵٫۹ کیلوگرم.
• رده ۲۰: ضخامت را در سفارش به میلی‌متر بنویسید، نه فقط «رده ۲۰».

در تجربه‌ی ما شاخه‌های ایرانی گاهی کمی سبک‌تر از وزن نظری‌اند و وارداتی نزدیک به آن؛ تا وقتی در بازه‌ی A530 باشند پذیرفتنی‌اند. محدوده‌ها در تلرانس لوله مانیسمان، خواندن گواهی در راهنمای MTC و مارکینگ در تشخیص لوله مانیسمان اصل آمده است.

خرید لوله مانیسمان اهواز

در فهرست آهن‌تودی لوله‌ی ایرانی ۱ تا ۸ اینچ در رده‌های ۲۰، ۴۰ و ۸۰ است و برند کارخانه روی کالا ثبت نشده؛ کارخانه‌ی محموله‌ی موجود را هنگام سفارش بپرسید و در گواهی ببینید. سایزهای ایرانی رده ۴۰ در بازه‌ی اهواز: ۱ اینچ، ۱ و ۱/۴ اینچ، ۱ و ۱/۲ اینچ، ۲ اینچ، ۲ و ۱/۲ اینچ، ۳ اینچ، ۴ اینچ، ۵ اینچ، ۶ اینچ. قیمت روز همه‌ی سایزها و رده‌ها در قیمت لوله مانیسمان است.

سؤالات متداول

منابع

1. کارخانه‌های تولیدکننده لوله بدون درز در ایران (۱۴۰۳)، تابناک
2. Steel Industry in Iran، Encyclopaedia Iranica
3. INSIG to supply pipes for Iran's gas network (2007)، SteelOrbis
4. نهایی شدن بیش از ۲ همت پروژه عملیاتی در شرکت لوله‌سازی اهواز (۱۴۰۴)، جام‌جم
5. توان تولید ۳ هزار کیلومتر لوله مخازن مناطق نفت‌خیز جنوب (۱۳۹۹)، خبرگزاری صداوسیما
6. جستجوی «لوله مانیسمان اهواز»، ترب
7. ASME B36.10M — Welded and Seamless Wrought Steel Pipe، ASME
8. ASTM A530/A530M — General Requirements for Specialized Carbon and Alloy Steel Pipe، ASTM International