برند لوله مانیسمان؛ ۶ کارخانه‌ی ایرانی، سایز و ظرفیت هر کدام

• واحد لوله‌ی بدون درز فولاد آلیاژی پاسارگاد ظرفیت سالانه‌ی ۱۵۰ هزار تن دارد و طبق کاتالوگ ۲۰۲۴ لوله با قطر خارجی ۷۳ تا ۲۱۹٫۱ میلی‌متر و ضخامت ۴٫۵ تا ۲۰ میلی‌متر می‌سازد. کاتالوگ فولاد آلیاژی پاسارگاد
• آسین ابهر ظرفیت اسمی ۱۶۰ هزار تن و تولید واقعی حدود ۸۰ هزار تن در سال اعلام کرده و لوله‌ی ۲ تا ۷ اینچ را با نورد آکورول می‌سازد. سایت فولاد و نورد آسین ابهر
• لوله‌های دقیق کاوه ایرانیان سالانه ۷۵ هزار تن لوله‌ی نورد گرم با قطر ۲۶٫۷ تا ۱۶۸٫۳ میلی‌متر و ۱۵ هزار تن تیوب کشش سرد اعلام کرده است. سایت لوله‌های دقیق کاوه ایرانیان
• کارخانه‌ی سها صنعت آرتا در قزوین ۱۲۰ هزار تن در سال برای ۱/۲ تا ۷ اینچ ظرفیت دارد و فاز دوم ۸ تا ۱۶ اینچ را پیش‌بینی کرده است. سایت سها صنعت آرتا

شش کارخانه در یک جدول

اعداد جدول از سایت یا کاتالوگ خود هر کارخانه است، جز اهواز که سایت رسمی‌اش در زمان نگارش (مهر ۱۴۰۵) باز نمی‌شد و ظرفیت اسمی اسفراین که از خبرگزاری شانا است. «ظرفیت» سقف طراحی خط است، نه تولید یک سال مشخص؛ آسین ابهر تنها کارخانه‌ای است که تولید واقعی را هم اعلام کرده و آن حدود نصف ظرفیت است.

۷ اینچ در جدول ابعاد ASME B36.10M نیست؛ این قطر (۱۷۷٫۸ میلی‌متر) در لوله‌ی جداری چاه طبق API 5CT رایج است (تفاوت API 5L و API 5CT). این صفحه رتبه‌بندی نیست: کیفیت یک محموله را گواهی کارخانه و اندازه‌گیری همان محموله نشان می‌دهد، نه نام برند.

هر کارخانه صفحه‌ی جدا دارد، با جدول رده‌هایی که در بازه‌اش است، آگهی‌های بازار به نام آن و سنجش هر شاخه:

• لوله مانیسمان اهواز: پوش‌بنچ ۱/۲ تا ۶ اینچ و فرقش با لوله‌سازی اهواز
• لوله مانیسمان کاوه: نورد گرم ۳/۴ تا ۶ اینچ و تیوب کشش سرد
• لوله مانیسمان ابهر: آکورول ۲ تا ۷ اینچ، ظرفیت اسمی و واقعی
• لوله مانیسمان پاسارگاد: ۲ و ۱/۲ تا ۸ اینچ، تجهیزات خط و گریدها
• لوله مانیسمان آرتا: ۱/۲ تا ۷ اینچ و فاز دوم ۸ تا ۱۶ اینچ
• لوله گستر اسفراین: ۶ تا ۱۶ اینچ، لوله‌ی جداری و مغزی چاه

هر سایز را کدام کارخانه می‌سازد

یک استفاده‌ی عملی از این جدول: پیشنهادی مثل «پاسارگاد ۱ اینچ» یا «آسین ابهر ۱ و ۱/۲ اینچ» با بازه‌ی اعلامی خود کارخانه نمی‌خواند؛ پیش از خرید، نام کارخانه را در گواهی و مارکینگ همان لوله ببینید. در فهرست آهن‌تودی لوله‌ی ایرانی ۱ تا ۸ اینچ و وارداتی ۱/۲ تا ۱۲ اینچ است (لوله مانیسمان ایرانی یا چینی)؛ قیمت روز هر دو در قیمت لوله مانیسمان آمده و برای ۱۰ و ۱۲ اینچ لوله مانیسمان ۱۰ و ۱۲ اینچ را ببینید.

ضخامت هم مرز دارد

بازه‌ی ضخامت هم مثل قطر محدودیت است. پاسارگاد کمترین ضخامت را ۴٫۵ میلی‌متر اعلام کرده؛ پس «رده ۲۰» بازار در ۲ و ۱/۲ اینچ (۳ میلی‌متر) و ۳ اینچ (۳٫۲ میلی‌متر) در بازه‌اش نیست، ولی از ۴ اینچ (۴٫۵ میلی‌متر) به بالا هست. کمترین ضخامت نورد گرم دقیق کاوه ۳ میلی‌متر است: رده ۲۰ دو اینچ (۳ میلی‌متر) در بازه است و رده ۲۰ یک اینچ (۲٫۶ میلی‌متر) نه. رده ۴۰ و ۸۰ این سایزها در بازه‌ی هر دو کارخانه هست (رده یا اسکجول لوله).

هر کارخانه، از منبع خودش

اهواز (گروه ملی صنعتی فولاد ایران)

«مانیسمان اهواز» در بازار به لوله‌ی بدون درز ساخت اهواز گفته می‌شود و منابع بازار آن را به کارخانه‌ی لوله‌سازی گروه ملی صنعتی فولاد ایران، در جاده‌ی اهواز به خرمشهر، نسبت می‌دهند؛ نخستین نورد این گروه در ۱۹۶۷ (۱۳۴۶) راه افتاد. به گزارش تابناک (اردیبهشت ۱۴۰۳) لوله‌ی بدون درز اهواز با روش پوش‌بنچ (Push Bench) و در قطر ۱/۲ تا ۶ اینچ طبق API،‏ ASTM،‏ DIN و IPS ساخته می‌شود؛ همان گزارش نام «لوله و نورد اهواز» را جدا از گروه ملی آورده است. گروه ملی در ۲۰۰۷ قرارداد تأمین لوله‌ی بدون درز ۱/۲ تا ۴ اینچ طبق API را برای شبکه‌ی گاز با شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب بست.

سایت رسمی گروه در زمان نگارش باز نمی‌شد و ظرفیت لوله‌سازی را از منبع رسمی پیدا نکردیم؛ عدد ۹۰ هزار تن که در سایت‌های فروش تکرار می‌شود منبع اولیه ندارد. برای خرید، نام کارخانه، استاندارد و گرید را از گواهی همان محموله بخوانید. پوش‌بنچ و روش‌های دیگر کشش لوله در خط تولید لوله مانیسمان توضیح داده شده‌اند. «لوله‌سازی اهواز» شرکت دیگری است که لوله‌ی قطور خطوط انتقال می‌سازد؛ جزئیات در لوله مانیسمان اهواز.

دقیق کاوه (لوله‌های دقیق کاوه ایرانیان)

این شرکت با برند IKPT در ۲۰۰۹ ثبت شد و از ۲۰۱۲ به تولید انبوه رسید و خودش را ادامه‌ی بیست سال تجربه‌ی «لوله‌های دقیق کاوه» معرفی می‌کند. «دقیق» در نامش به تیوب کشش سرد برمی‌گردد. دو محصول جدا دارد:

• لوله‌ی نورد گرم (پیرس گرم): قطر خارجی ۲۶٫۷ تا ۱۶۸٫۳ میلی‌متر (۳/۴ تا ۶ اینچ)، ضخامت ۳ تا ۱۶ میلی‌متر، طول تا ۱۲ متر، ۷۵ هزار تن در سال؛ برای خطوط نفت، گاز و پالایشگاه و سیال پرفشار.
• تیوب کشش سرد: قطر خارجی ۶ تا ۱۴۱ میلی‌متر، ضخامت ۰٫۹ تا ۱۵ میلی‌متر، طول تا ۲۰ متر، ۱۵ هزار تن در سال؛ برای مبدل حرارتی، دیگ بخار، هیدرولیک و خودرو.
• مدارک: گواهی مدیریت کیفیت ISO 9001 و عضویت در فهرست تأمین‌کنندگان (وندور لیست) وزارت نفت، صنایع پتروشیمی، نفت و گاز پارس، مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت ملی گاز، توانیر و ساپکو.

طبق کاتالوگ ۲۰۲۵ شرکت، کارخانه در خیابان ۲۲ شهر صنعتی کاوه در ساوه است و دفتر مرکزی در تهران. تفاوت لوله و تیوب در تفاوت پایپ و تیوب و جدول رده‌هایی که در بازه‌ی کاوه است در لوله مانیسمان کاوه آمده است.

آرتا (سها صنعت آرتا)

سها صنعت آرتا از ۱۳۷۶ در تأمین و توزیع لوله‌ی بدون درز بود و پس از دو دهه کارخانه‌اش را در شهرک صنعتی خرمدشت تاکستان (استان قزوین) روی ۵۰ هکتار ساخت: ظرفیت ۱۲۰ هزار تن در سال برای ۱/۲ تا ۷ اینچ. فاز دوم برای ۸ تا ۱۶ اینچ با ۱۵۰ هزار تن «پیش‌بینی» شده است، یعنی هنوز محصول آماده نیست. روی سایت گواهی‌های مدیریت کیفیت، محیط زیست و ایمنی (ISO 9001،‏ ISO 14001 و ISO 45001) آمده، ولی روش نورد، گریدها و بازه‌ی ضخامت اعلام نشده‌اند؛ این‌ها را در استعلام بپرسید. فهرست ۱۳ قطر خارجی آرتا در لوله مانیسمان آرتا آمده است.

آسین ابهر (فولاد و نورد آسین ابهر)

شرکتی خصوصی (سهامی خاص) که در ۱۳۹۹ در شهرک صنعتی هیدج، شهرستان ابهر در استان زنجان، تأسیس شد. لوله‌ی ۲ تا ۷ اینچ را به روش نورد گرم آکورول (Accu-Roll) می‌سازد؛ ظرفیت اسمی ۱۶۰ هزار تن و تولید واقعی حدود ۸۰ هزار تن در سال است و دو خط فعال دارد. مسیرش طبق سایت: تولید آزمایشی طبق ASTM، سپس لوله‌ی API، ورود به وندور لیست و تولید لوله‌ی API 5CT؛ خط عملیات حرارتی و رزوه‌زنی هنوز در برنامه است.

• استانداردها: لوله‌ی آب‌رسانی طبق استاندارد ملی ۶۷۷۱ و لوله‌ی گازرسانی طبق استاندارد ملی ۳۵۷۴؛ برای نفت و پتروشیمی ASTM،‏ API،‏ IPS،‏ DIN و JIS.
• گواهی و بازرسی: گواهی مدیریت کیفیت صنایع نفت و گاز ISO 29001؛ بازرسی شخص ثالث از جمله IEI و GL؛ آزمایشگاه در مسیر ISO 17025.

جدول رده ۴۰ و ۸۰ آسین ابهر و آگهی‌های بازار به نام آن در لوله مانیسمان ابهر آمده است.

پاسارگاد (فولاد آلیاژی پاسارگاد)

فولاد آلیاژی پاسارگاد (PASCO) در ۶۸ کیلومتری جنوب‌شرق شیراز از کنسانتره‌ی سنگ‌آهن تا لوله را خودش می‌سازد: احیای مستقیم ۱٫۸ میلیون تن، فولادسازی ۱٫۵ میلیون تن با کوره‌ی قوس الکتریکی ۲۲۰ تنی، دو کوره‌ی پاتیلی ۱۵۰ تنی و گاززدایی در خلأ، و خط لوله‌ی بدون درز ۱۵۰ هزار تنی که در ۱۴۰۳ به بهره‌برداری رسید. شمش گرد این خط (قطر ۱۱۰ تا ۱۹۰ میلی‌متر) در نورد مقاطع همان مجتمع تولید می‌شود. کاتالوگ ۲۰۲۴ خط لوله را این‌طور شرح می‌دهد:

• مسیر نورد: کوره‌ی کف‌گردان ۲۵ تن در ساعت، سوراخ‌کاری با غلتک‌های مخروطی و سنبه، نورد مندرل آکورول، کوره‌ی میانی و نورد کششی-کاهشی ۱۴ قفسه برای قطر و ضخامت نهایی.
• کنترل: صاف‌کاری تا ۱ میلی‌متر در متر، آزمون فراصوتی دوار با ۳۲ پروب، جریان گردابی، ذرات مغناطیسی و تست هیدرواستاتیک ۶۰۰ تا ۱۳۰۰ بار.
• محصول: قطر ۷۳ تا ۲۱۹٫۱ و ضخامت ۴٫۵ تا ۲۰ میلی‌متر، شاخه‌ی ۶ و ۱۲ متری.
• گریدهای نمونه: A106 گرید A،‏ B و C؛ A53؛ A333 از جمله گرید ۶؛ لوله‌ی خط API 5L از X42 تا X60؛ لوله‌ی چاه API 5CT از J55 تا P110.

صفحه‌ی لوله‌ی بدون درز سایت پاسارگاد قطر را ۷۳ تا ۱۹۴ میلی‌متر و طول را تا ۱۳ متر نوشته است؛ برای ۸ اینچ موجودی و برنامه‌ی تولید همان زمان را بپرسید. معنی گریدها: A106 گرید B یا C،‏ A106 یا A333 و X42 یا X52؛ تجهیزات خط و ترکیب شیمیایی در لوله مانیسمان پاسارگاد.

لوله‌گستر اسفراین

زیرمجموعه‌ی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) در کیلومتر ۱۰ جاده‌ی اسفراین به بجنورد. پنج خط دارد: نورد، عملیات حرارتی، کیسینگ، تیوبینگ و کوپلینگ، با بیش از ۶۰۰ نفر، و ۶ تا ۱۶ اینچ می‌سازد. محصول اصلی‌اش لوله‌ی جداری و مغزی چاه طبق API 5CT است و لوله‌ی انتقال طبق API 5L هم در فهرستش هست. شانا در ۲۰۲۱ ظرفیت اسمی آن را ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن نوشت. برای لوله‌ی تأسیساتی و صنعتی ۱۰ و ۱۲ اینچ، این تنها تولیدکننده‌ی داخلی اعلام‌شده است (لوله گستر اسفراین).

نام کارخانه را روی خود لوله ببینید

برند یک محموله را گواهی و بدنه‌ی لوله نشان می‌دهد، نه گفته‌ی فروشنده:

• بازه‌ی کارخانه: سایز و ضخامت باید در بازه‌ی اعلامی همان کارخانه باشد (جدول‌های بالا).
• گواهی کارخانه: نام کارخانه، استاندارد، گرید، سایز و شماره‌ی ذوب؛ همان شماره روی لوله.
• مارکینگ بدنه: نام یا نشان کارخانه، استاندارد، سایز، ضخامت و ذوب، خوانا و منطبق با گواهی.
• ضخامت و وزن: دیواره در هیچ نقطه کمتر از ۸۷٫۵٪ اسمی و وزن شاخه بین ۳٫۵٪ کمتر تا ۱۰٪ بیشتر از وزن نظری (ASTM A530)؛ برای ۴ اینچ رده ۴۰ شش‌متری یعنی ۹۳٫۱ تا ۱۰۶٫۱ کیلوگرم.
• جایگزینی: اگر برند پیشنهادی عوض شد، تغییر را کتبی و پیش از ارسال تأیید کنید.

در تجربه‌ی ما شاخه‌های ایرانی گاهی کمی سبک‌تر از وزن نظری‌اند و وارداتی نزدیک به آن؛ هر دو تا وقتی در بازه‌ی A530 باشند پذیرفتنی‌اند. وزن نظری: فرمول وزن لوله؛ خواندن گواهی: راهنمای MTC؛ مارکینگ: تشخیص لوله مانیسمان اصل؛ چک‌لیست کامل: چک‌لیست خرید لوله مانیسمان.

سؤالات متداول

منابع

1. Pasargad Alloy Steel Complex — Catalog 2024، فولاد آلیاژی پاسارگاد
2. لوله‌های بدون درز (Seamless)، فولاد آلیاژی پاسارگاد
3. درباره‌ی ما، فولاد و نورد آسین ابهر
4. جدول سایزها، لوله‌های دقیق کاوه ایرانیان
5. About us، Iranian Kaveh Precision Tubes
6. وندور لیست، لوله‌های دقیق کاوه ایرانیان
7. IKPT E-Catalog 2025، لوله‌های دقیق کاوه ایرانیان
8. درباره‌ی ما، سها صنعت آرتا
9. شرکت لوله‌گستر اسفراین، لوله‌گستر اسفراین
10. Seamless Pipes Manufactured in Iran (2021)، Shana
11. فهرست بلند دستاوردهای صنایع فولاد آلیاژی پاسارگاد (۱۴۰۳)، دنیای اقتصاد
12. کارخانه‌های تولیدکننده لوله بدون درز در ایران (۱۴۰۳)، تابناک
13. INSIG to supply pipes for Iran's gas network (2007)، SteelOrbis
14. Steel Industry in Iran، Encyclopaedia Iranica
15. ASTM A530/A530M — General Requirements for Specialized Carbon and Alloy Steel Pipe، ASTM International